(Blogu hii, ambayo nadhani inaonyesha kwa kina utajiri wa maana ya amri ya kumi, iliandikwa na rafiki yetu mpendwa R. Herbert, jina lake la kalamu. Yeye ni mhudumu aliyewekwa wakfu na huandika makala na blogu. Furahia! – Philip Shields.)
Amri Kumi zinavutia sana kutoka mitazamo mingi, ambayo baadhi yake huenda hatuyatambui, haijalishi ni kwa kiasi gani tumeyazoea au kuyafahamu maagizo haya. Mfano mzuri wa hili ni ukweli kwamba kila amri siyo tu ya maelekezo katika maana yake ya wazi na matumizi yake, bali nyingi kati ya amri hizi zina “upande wa pili” — yaani, kipengele kingine cha kanuni inayofundishwa ambacho ni halali vilevile lakini mara nyingi hupuuziwa.
Tuchukue amri ya kumi — “Usitamani…” (Kutoka 20:17), ambayo kwa kawaida tunaielewa kama tamaa isiyo sahihi ya kitu ambacho si chetu. Hii ndiyo maana ya kanuni ambayo Yesu aliunganisha na amri ya uzinzi — aliposema, “Kila mtu atazamaye mwanamke kwa kumtamani, amekwisha amezini naye moyoni mwake” (Mathayo 5:28). Ikieleweka kwa namna hii, kutamani kunahusu shauku yetu ya vitu ambavyo hatuna — mali ya mtu mwingine, nyumba, mwenzi, au chochote kile.
Lakini kuna kipengele kingine cha kutamani ambacho karibu ni kinyume kabisa cha kutamani kitu cha mtu mwingine: yaani, kutokuwa tayari kuachilia au kutoa kile ambacho ni chetu. Mfano wa Agano la Kale unapatikana katika kisa cha Nabali, mtu tajiri lakini asiye na shukrani wala moyo wa kutoa, ambaye alikataa kumpa Daudi na watu wake chakula baada ya wao kumsaidia (1 Samweli 25). Ingawa anaelezewa kuwa alikuwa “tajiri sana,” Nabali hakutaka kuachana na chochote kati ya mali yake, na inasemekana alipata mshtuko wa moyo alipopata habari kwamba mke wake alikuwa ametoa baadhi ya akiba yake kubwa ya chakula.
Katika Agano Jipya tuna kisa kinachofanana cha kijana tajiri aliyesema angemfuata Kristo, lakini akageuka na kuondoka Yesu alipomshauri awape wahitaji kile kilichokuwa chake. Mfano mwingine maarufu wa Agano Jipya, bila shaka, ni wa Anania na Safira, katika Matendo 5:1–11, kinachosimulia habari za wanandoa waliouza shamba na kudai kuwa walikuwa wakitoa kwa kanisa, lakini wakasema uongo kuhusu kiasi walichotoa kwa sababu walitaka kubaki na sehemu yake. Katika visa hivi vyote, na vingine vingi katika Biblia, tunakuta mifano ya watu waliokuwa na zaidi ya walichohitaji, lakini hawakuweza kuleta nafsi zao kutoa hata sehemu ya kile kilichokuwa chao. Huu ni “upande wa nyuma” wa kutamani — yaani, kutamani isivyo halali kile ambacho ni chetu kiasi kwamba hatutaki au hatuwezi kukitoa hata kwa wale walio katika uhitaji. Ndiyo maana Mithali 11:24 inatuambia: “Yupo atawanyaye, lakini huongezewa zaidi; na yupo azuiaye isivyostahili, naye huja katika umaskini.” Kile ambacho mithali inakiita “kuzuiya isivyostahili” ni kushindwa kutoa, ambako kwa hakika ni aina nyingine ya kutamani.
Ndiyo sababu Yesu aliwaonya wanafunzi wake akisema, “Angalieni! Jilindeni na choyo [au ‘kutamani’ kama tafsiri nyingi zinavyotafsiri neno hili]; maana uhai wa mtu haumo katika wingi wa vitu vyake alivyo navyo” (Luka 12:15). Tambua kwamba katika kusema hivyo, Yesu alionya dhidi ya “kila namna ya tamaa,” akizungumzia siyo tu vitu ambavyo watu hawakuwa navyo na walivitamani, bali pia vile ambavyo tayari walikuwa navyo.
Paulo naye anatukumbusha kwamba hatupaswi kutoa “kwa huzuni au kwa kulazimishwa” (2 Wakorintho 9:7). Ikiwa tunasita kutoa, au hata tukitoa lakini mioyo yetu haimo katika kutoa huko, tunaweza kuwa na hatia ya kutamani. Kwa hakika, mtazamo huo haumfurahishi Mungu — kama Paulo anavyotuambia katika mstari huohuo, “maana Mungu humpenda yeye atoaye kwa moyo wa ukunjufu.”
Hivyo basi, kanuni ya kutokutamani ni pana zaidi kuliko tunavyodhani mara nyingi. Kama vile inavyokataza kutamani kitu ambacho si chetu kwa haki, vivyo hivyo amri ya kumi inaashiria kwamba tuna wajibu pia wa kutokutamani kwa njia ya kukataa kuwasaidia wengine kwa kutoa kile tulicho nacho.